Bir toplumun ruhunu anlamak istiyorsak tiyatro salonlarına, opera sahnelerine, sanat galerilerine, kütüphanelerine bakmamız gerekir. Çünkü sanat, bir milletin yalnızca geçmişini değil, geleceğini de aydınlatan en önemli değerlerden biridir.
Ne var ki ülkemizde bazı sanat dalları, hak ettikleri ilginin oldukça uzağında kalıyor. Bunların başında da opera geliyor.
Opera denildiğinde pek çok insanın zihninde ağır kostümler, anlaşılması güç eserler, yabancı dillerde söylenen aryalar ve yalnızca seçkin bir kesimin katıldığı gösterişli salonlar canlanıyor. Oysa opera, insanın sevinçlerini, acılarını, aşklarını, ihtiraslarını ve trajedilerini müzikle, tiyatroyla, dansla birleştiren çok güçlü bir sanat dalıdır. İnsan sesinin bir orkestrayla buluştuğu bu büyülü dünya, aslında insanlığın ortak hikâyesidir.
Böylesine zengin bir sanat neden toplumumuzda yeterince karşılık bulamıyor?
Bunun tek bir cevabı yok. Öncelikle sanat eğitiminin çocukluk yıllarından itibaren hayatımızın bir parçası hâline getirilememesi önemli bir etken. Çocuklarımız matematik, fen ve sınav başarısı üzerinden yetiştirilirken müzik, tiyatro ve estetik duygusu çoğu zaman ikinci plana atılıyor. Bir çocuğun opera ile tanışması, çoğu zaman tesadüflere bırakılıyor. Oysa sanatla erken yaşta tanışan bir çocuk, yalnızca bir eser dinlemeyi değil, farklı duyguları anlamayı, empati kurmayı ve dünyaya başka pencerelerden bakmayı da öğrenir.
Bir başka mesele ise operanın toplumun geniş kesimlerine yeterince ulaşamaması. Büyük şehirlerdeki opera kurumları önemli çalışmalar yürütse de Anadolu’nun pek çok yerinde bu sanatla tanışma imkânı sınırlı. Sanat, yalnızca belli şehirlerin ve belli çevrelerin ulaşabildiği bir ayrıcalık olmaktan çıkarılmalıdır. Çünkü opera bir lüks değil, kültürel bir zenginliktir.
Elbette ekonomik koşullar da göz ardı edilemez. İnsanlar geçim derdiyle mücadele ederken sanata zaman ve bütçe ayırmakta zorlanabiliyor. Ancak burada asıl mesele, sanatın toplumun günlük yaşamında ne kadar yer bulabildiğidir. Bir sanat dalı ne kadar görünmez hâle gelirse, ona duyulan ihtiyaç da o kadar az hissedilir.
Ülkemiz de sadece opera mı ilgisizliğin kurbanı?
Hayır. Ülkemizde gereken değeri göremeyen başka sanat dalları da var.
Tiyatro, bunların başında geliyor. Oysa tiyatro, insanı insana anlatan en eski ve en etkili sanat biçimlerinden biridir. Bir sahnede canlandırılan karakter, bazen bir toplumun bütün çelişkilerini gözler önüne serebilir. Fakat tiyatro salonlarının doluluğu, oyunlara ayrılan bütçeler ve sanatçıların çalışma koşulları, bu alanda daha fazla desteğe ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor.
Bale de benzer bir kaderi paylaşıyor. Yıllarca süren disiplinli eğitimin, fiziksel emeğin ve estetik arayışın ürünü olan bale, toplumun önemli bir kesimi tarafından hâlâ uzak ve yabancı bir sanat olarak görülüyor. Oysa bir balet ya da balerin, bedenini bir enstrüman gibi kullanarak sözcüklerin anlatamadığı duyguları dile getiriyor.
Klasik müzik, çağdaş sanat, heykel, resim ve edebiyat da zaman zaman aynı ilgisizlikle karşı karşıya kalıyor. Sanat galerileri çoğu insan için merak edilmeyen mekânlara dönüşürken, kitapların yerini giderek daha hızlı tüketilen içerikler alabiliyor. Şiir, derinliğiyle değil, birkaç satırlık paylaşım biçimiyle hatırlanıyor.
Burada kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor. Sanat mı toplumdan uzaklaşıyor, yoksa toplum mu sanattan uzaklaştırılıyor?
Belki de her ikisi…
Sanat kurumlarının daha fazla insana ulaşması, sanatçıların desteklenmesi, okullarda sanat eğitiminin güçlendirilmesi ve kültür politikalarının süreklilik taşıması gerekiyor. Belediyelerden devlet kurumlarına, eğitimcilerden ailelere kadar herkesin bu konuda sorumluluğu var. Üstelik sanatın değerini yalnızca bilet satışlarıyla ya da izleyici sayılarıyla ölçmek de doğru değil. Sanatın bir toplumda bıraktığı iz, bazen yıllar sonra ortaya çıkar.
Unutmamalıyız ki sanat, insanın karnını doyurmayabilir ama ruhunu besler. Bir toplum yalnızca ekonomik kalkınmayla büyümez; düşünceyle, estetikle, hayal gücüyle ve kültürel birikimle de gelişir.
Opera salonlarında yükselen bir aryayı anlamak için mutlaka müzik uzmanı olmak gerekmez. Bir tiyatro oyunundan etkilenmek için sanat eleştirmeni olmaya ihtiyaç yoktur. Bir tablonun karşısında durup düşünmek, bir şiirin birkaç dizesinde kendini bulmak, insan olmanın en doğal ihtiyaçlarından biridir.
Belki de artık operaya, baleye, tiyatroya ve diğer sanat dallarına bakışımızı değiştirmemizin zamanı gelmiştir.
Çünkü sanatın olmadığı yerde hayat yalnızca yaşanır; sanatın olduğu yerde ise hayat anlaşılmaya çalışılır.
Bir ülkenin gerçek zenginliği, yalnızca kasasındaki parayla değil, sahnesinde yükselen sesle, duvarında asılı tabloyla, kütüphanesinde açılan kitapla ölçülür.
Şunu unutmayalım ki;
Bir toplum sanatın sesini kısarsa, zamanla kendi ruhunun sesini de duyamaz hâle gelir.
Opera sahnesinde perde kapanabilir…
Ama bir ülkenin kültürüne ve sanatına duyulan ihtiyaç hiçbir zaman sona ermemelidir.
