Her yıl Ramazan yaklaşırken aynı manzarayla karşılaşmak artık insanın içini burkuyor. Bir yanda oruca hazırlanan, sofrayı nasıl kuracağını düşünen insanlar; diğer yanda bunu fırsata çevirenler… Gün boyu aç kalan, akşam iftarını mütevazı bir huzurla yapmak isteyen toplumun bu hassasiyetini hiçe sayarak temel gıda ürünlerine acımasızca zam yapanların varlığı kabul edilebilir değildir. Bu durum yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda vicdani bir meseledir.
Ramazan bereketin, paylaşmanın, empati kurmanın ayıdır. Açlığı hissetmek, ihtiyaç sahibinin hâlini anlamak, sahip olduklarımızın kıymetini bilmek için bir fırsattır. Ancak bazıları bu anlamı tersine çevirip insanların mecburiyetini kazanç kapısına dönüştürmeye çalışmaktadır. Fiyatları umarsızca yükseltmek, toplumun dayanışma duygusunu zedelediği gibi güven duygusunu da aşındırmaktadır.
Bu meseleye dinî açıdan bakıldığında da tablo nettir. İslam ahlakında ölçü ve adalet esastır. Ticarette dürüstlük, kul hakkından sakınmak, zorda olanı gözetmek temel prensipler arasındadır. İnsanların ihtiyacını istismar etmek, özellikle kutsal bir ayın manevi atmosferinde bunu yapmak, dinin öğrettiği merhamet ve sorumluluk anlayışıyla bağdaşmaz. İnanç, yalnızca ibadetle değil davranışla da kendini gösterir. Bir yanda oruç tutarken diğer yanda başkalarının sofrasına yük bindirmek, bu bütünlüğü zedeler.
Peki Ramazan’ı nasıl geçirmeliyiz? Öncelikle bu ayın sadece aç kalmaktan ibaret olmadığını hatırlayarak. Oruç; dili kötü sözden, kalbi kırıcı davranıştan, eli haksız kazançtan uzak tutmayı da içerir. Paylaşmak, ihtiyaç sahibini gözetmek, komşuyu hatırlamak, sofrayı büyütmek değil bereketlendirmek önemlidir. İsraftan kaçınmak, sabrı güçlendirmek, ibadet ve tefekkürle ruhu dinlendirmek bu ayın özünü oluşturur. Ramazan; insanın kendini yenilemesi, topluma karşı sorumluluğunu hatırlaması için bir imkândır.
Toplum olarak bu ayın ruhuna sahip çıkmak hepimizin görevidir. Fırsatçılığa prim vermemek, adil davrananı desteklemek, paylaşma kültürünü canlı tutmak gerekir. Çünkü Ramazan sadece bireysel bir ibadet zamanı değil, aynı zamanda ortak bir ahlak sınavıdır. Bu sınavdan başarıyla çıkmak, sofralarımız kadar vicdanlarımızı da temiz tutmakla mümkündür.
-*-*-*
Gecenin Sesi
Ramazan Davulcuları
Ramazan geceleri yalnızca sahur sofralarıyla değil, kendine özgü bir sesiyle de hatırlanır. O ses, sokak aralarında yankılanan davulun ritmidir. Kimileri için nostalji, kimileri için çocukluk hatırası, kimileri için de hâlâ süregelen bir gelenektir. Ramazan davulcuları, yıllardan beri süregelen bir âdetin taşıyıcılarıdır; mahalle kültürünün, toplumsal hafızanın bir parçasıdır.
Eskiden saatler, alarmlar, telefonlar yokken insanları sahura kaldıran bu ses bir ihtiyaçtan doğmuştu. Zamanla yalnızca bir işlev olmaktan çıkıp kültürel bir sembole dönüştü. Kapı önlerinde bekleyen çocuklar, pencereden uzatılan küçük bahşişler, davulcunun söylediği maniler… Hepsi bu ayın ruhuna karışan ayrıntılardır. Modern hayatın hızına rağmen bu geleneğin hâlâ sürmesi, toplumun geçmişle bağını koparmadığını gösterir.
Elbette her gelenek gibi bunun da ölçüsü, saygısı olmalıdır. İnsanların huzurunu gözetmek, işi bir hatıra olarak sürdürmek, bu geleneği yaşatanların sorumluluğudur. Çünkü gelenekler ancak karşılıklı anlayış ve saygıyla değerini korur.
Ramazan davulcusunun dilinden düşmeyen bir mani de bu kültürün ayrılmaz parçasıdır:
Davulum çalar gece,
Uyandırır hece hece,
Kalkan bulur bereketi,
Ramazan’dır başlı başına yüce.
Bugün teknoloji sahur vaktini hatırlatabilir. Ama davulun sesi yalnızca bir hatırlatma değildir; geçmişten bugüne taşınan bir hatıradır. Bu yüzden Ramazan davulcuları, sadece sahura kaldıran kişiler değil, aynı zamanda kültürün yaşayan izleri olarak görülmelidir. Gelenekler yaşadıkça toplum hafızası canlı kalır; Ramazan geceleri de o tanıdık sesle anlamını biraz daha derinleştirir.
