Bu Gerilim Biter mi?
Balıkesir’de toplu taşımada yaşanan “65 yaş üstü kart” gerilimi artık münferit bir sorun olmaktan çıkmış, kamusal bir mesele haline gelmiştir. Günlük hayatın içinde sıkça duyulan şikâyetler, sosyal medyada ve çeşitli şikâyet platformlarında dile getirilen örneklerle birleşince, ortada hem hukuki hem de insani boyutu olan ciddi bir problem olduğu açıkça görülmektedir.
Öncelikle konunun temelini netleştirmek gerekir. Türkiye’de 65 yaş ve üzeri vatandaşların şehir içi toplu taşımadan ücretsiz yararlanması bir keyfiyet değil, yasal bir haktır. Bu hak, merkezi idarenin düzenlemesiyle yürürlüğe girmiştir ve belediyeler ile özel taşımacılar bu uygulamanın bir parçasıdır. Yani bir minibüs şoförünün ya da hat sahibinin “ben ücretsiz yolcu almıyorum” deme lüksü hukuken yoktur. Bu sistem, belediyeler ile özel taşımacılar arasında yapılan anlaşmalar ve destek ödemeleriyle yürütülür.
Balıkesir özelinde sorun tam da burada düğümleniyor. Minibüsçüler ve dolmuş esnafı, ücretsiz taşınan yolcular nedeniyle gelir kaybı yaşadıklarını öne sürerken; 65 yaş üstü vatandaşlar ise haklarına rağmen kötü muameleye maruz kaldıklarını ifade ediyor. İki tarafın da kendince gerekçeleri olabilir, ancak hiçbir gerekçe “bir insanın onurunu zedelemeyi, hakaret etmeyi ya da görmezden gelmeyi meşru kılamaz”.
Sahadan gelen örnekler düşündürücüdür, “araç dolu” bahanesiyle durakta bırakılan insanlar, ya da araca bindikten sonra aşağılayıcı sözlere maruz kalan vatandaşlar… Bunlar kabul edilebilir değildir. Hele ki “paralı yolcu ayakta kaldı mı, ayar oluyorum”, “Başçeşme, Çınarlıdere hepsi burada”, “Utanmadan birde biniyorlar” gibi ifadelerle yaşlı insanların hedef gösterilmesi, toplumsal saygı anlayışımız açısından da ciddi bir kırılmaya işaret eder.
Diğer yandan, minibüsçü esnafının da tamamen haksız olduğu söylenemez. Eğer gerçekten bir gelir dengesizliği varsa, bu sorunun muhatabı yaşlı vatandaşlar değil, sistemi kuran ve sürdüren idaredir. Belediye ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde belirli hatların tahsis edilmesi, destek ödemelerinin yapılması ve bu sistemin kabul edilmesi, esnafın da bu düzenin bir parçası olmayı kabul ettiği anlamına gelir. Eğer bu şartlar yetersiz bulunuyorsa, bunun çözüm yolu vatandaşa tepki göstermek değil, ilgili kurumlarla müzakere etmektir.
Balıkesir’de özellikle Otogar, TOKİ, üniversite ve şehir hastanesi hatlarında kartların geçerli olması, ancak pratikte 65 yaş üstü kişiler, çocuk arabalılar ve tekerlekli sandalyeliler için duraklarda durulmaması ya da yolcu seçilmesi gibi uygulamalar, sistemin kâğıt üzerinde başka, sahada başka işlediğini göstermektedir. Bu durum sadece bir ulaşım sorunu değil, aynı zamanda bir denetim eksikliğidir.
Türkiye genelinde de benzer tartışmalar zaman zaman gündeme gelmektedir. Özellikle büyük şehirlerde özel halk otobüsü işletmecileri ile belediyeler arasında “ücretsiz yolcu” maliyetinin nasıl karşılanacağı konusu sık sık kriz yaratmaktadır. Ancak birçok şehirde bu sorun, daha şeffaf ödeme sistemleri ve sıkı denetimlerle büyük ölçüde kontrol altına alınabilmiştir. Bu da gösteriyor ki mesele çözümsüz değildir.
Balıkesir’de yapılması gereken açıktır. Belediye, özel taşımacılarla yaptığı anlaşmaları kamuoyuna açık ve net hale getirmeli; ödemeler, yükümlülükler ve denetim mekanizmaları şeffaf biçimde ortaya konmalıdır. Aynı zamanda sahadaki uygulamalar sıkı şekilde denetlenmeli, yaşlı vatandaşlara kötü muamelede bulunanlar hakkında caydırıcı yaptırımlar uygulanmalıdır.
Unutulmaması gereken en temel nokta şudur: 65 yaş üstü vatandaşlar bu toplumun yükü değil, hafızasıdır. Bugün o koltukta oturan yaşlılar, dün bu şehir için çalışan, üreten, vergi veren insanlardır. Onlara gösterilen saygı, aslında hepimizin geleceğine gösterilen saygıdır.
Sorun varsa çözüm adresi bellidir. Balıkesir Büyük Şehir Belediyesi ile masaya oturulur, şartlar konuşulur, gerekirse yeni bir düzenleme yapılır. Ama çözüm, bir yaşlıyı durakta bırakmak ya da onu aşağılamak değildir. Bu tavır ne esnafa yakışır ne de Balıkesir’e.
