Bu aralar tarihe merak sardım.
Özellikle Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u alması konusunda izlemediğin film, dizi, okumadığım kitap kalmadı.
Geçmişi öğrenmek geleceğe ışık tutar derler bu sebeple geçmişimizi iyi bilmeli ve ders çıkarmalıyız düşüncesindeyim.
İnsan, yalnızca yaşadığı ânın değil; mazisinin de mahsulüdür. Hafızasını kaybeden bir fert nasıl kimliğini muhafaza edemezse, tarihini unutan bir millet de istikbalini sıhhatli bir şekilde inşa edemez. Bu hakikat, asırlardır değişmeyen bir kaidedir.
Tarih; yalnızca vakaların, muharebelerin, muahedelerin ve hükümdarların kaydedildiği kuru bir kronoloji değildir. Bilakis tarih, insanlığın tecrübesini muhafaza eden en kıymetli hazinedir. Her satırında bir ibret, her devrinde bir hikmet, her mağlubiyetinde bir ihtar, her muvaffakiyetinde ise bir ders saklıdır.
Ne hazindir ki günümüzde birçok insan tarihi yalnızca mektep sıralarında ezberlenen tarihlerden ibaret zannetmektedir.
Halbuki tarih, rakamların değil; sebeplerin ve neticelerin ilmidir. Bir devlet neden yükselmiştir? Bir medeniyet hangi ihmaller sebebiyle inkıraza sürüklenmiştir? Adalet tesis edildiğinde cemiyet nasıl inkişaf etmiş, zulüm hâkim olduğunda nasıl çözülmüştür? İşte tarihin asıl cevabını aradığı meseleler bunlardır.
Maziyi inkar etmek, hakikati inkar etmektir. Çünkü bugün sahip olduğumuz medeniyet, kültür, sanat, ilim ve hatta kullandığımız lisan dahi geçmiş nesillerin emanetidir. Hiçbir cemiyet boşlukta teşekkül etmez. Her millet, kendisinden evvel yaşayan insanların emeği, fedakârlığı ve mücadelesi üzerine yükselir.
Tarihten çıkarılması gereken en mühim derslerden biri de kudretin ebedî olmadığıdır. Nice imparatorluklar ihtişamlarının zirvesindeyken tarihin tozlu sayfalarına karışmıştır. Nice küçük topluluklar ise adalet, ilim ve istişare sayesinde büyük medeniyetlere dönüşmüştür. Demek ki kuvvet yalnızca servette, orduda yahut nüfusta değildir. Asıl kuvvet; ahlakta, adalette, ilimde ve basirettedir.
Bugün karşılaştığımız birçok meselenin kökleri de mazide gizlidir. İktisadî buhranlar, siyasî ihtilaflar, içtimaî çözülmeler veya milletleri derinden sarsan felaketler… Bunların hemen tamamı tarihte farklı suretlerle yaşanmıştır. Geçmişi bilenler, hadiseleri yalnızca seyretmez; onları mukayese eder, sebeplerini tahlil eder ve istikbale dair daha isabetli hükümler verebilir.
Bu sebeple tarih, yalnızca tarihçilerin meşgalesi değildir. Devlet adamından esnafa, öğretmenden gazeteciye, çiftçiden sanayiciye kadar herkes için bir müracaat kaynağıdır. Çünkü insan tabiatı değişse de zaafları, ihtirasları ve faziletleri büyük ölçüde aynı kalmaktadır. Değişen yalnızca zamanın suretidir.
Tarih aynı zamanda tevazu öğretir. Bugün kendisini erişilmez zannedenlere, dün aynı vehme kapılanların akıbetini gösterir. Umudunu kaybedenlere ise en karanlık devirlerden sonra dahi yeni bir dirilişin mümkün olduğunu hatırlatır. İşte bu yüzden tarih hem ikaz eden hem de cesaret veren sessiz bir muallimdir.
Bir millet geçmişine hürmet ettiği ölçüde geleceğine itimatla yürüyebilir. Mazisini küçümseyen nesiller, kimlik bunalımına mahkûm olur. Tarihini bilen nesiller ise hangi şart altında olursa olsun köklerinden kuvvet alır, istikametini kaybetmez.
Bugün çocuklarımıza bırakacağımız en büyük miras yalnızca servet değildir. Onlara bırakacağımız en kıymetli emanet; doğru okunmuş bir tarih şuuru, sağlam bir hafıza ve ibret alma kabiliyetidir. Çünkü tarih, geçmişte kalan bir hatıra değil; geleceği inşa eden en kuvvetli rehberdir.
Velhasıl tarih, yalnızca dünün hikâyesi değildir. Tarih, bugünün muhasebesi ve yarının pusulasıdır. Mazisini unutanlar, aynı hataları yeniden yaşamaya mahkûmdur. Geçmişten ibret alanlar ise yalnızca tarihe şahitlik etmez; gerektiğinde tarihe istikamet de verir.
