PAŞA CAMİİNİN ALTINDA NE VAR?
BALIKESİR ZAĞNOS PAŞA CAMİİ’NİN YER ALTI SIRLARI
Balıkesir’in merkezinde, şehrin hem manevi hem de toplumsal hafızasını sırtlayan Zağnos Paşa Camii'nin önünden her gün binlerce insan geçer. Kimi sabah namazının serinliğinde avlusuna adım atar, kimi o avluda oturur çay, kahve içer. Ancak şehrin bu en bilindik siluetinin altında, gözle görülmeyen bir başka tarih daha yatar! Halk arasında kulaktan kulağa dolaşan "gizli geçitler", "yeraltı tünelleri" ve "hazine" söylentileri, aslında her kadim Anadolu şehrinin ortak mitolojisidir.
Efsanelerle gerçeklerin kesiştiği o noktada, Paşa Camii’nin altında gerçekten ne var?
Tarihin tozlu sayfalarını incelediğimizde karşımıza çıkan ilk gerçek, bugün gördüğümüz görkemli yapının aslında "ikinci" bir hayatı yaşadığıdır. 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in vezirlerinden Zağnos Mehmet Paşa tarafından yaptırılan ilk cami, 1897 yılındaki o büyük depremde ağır hasar alarak yıkılmıştır. Bugün ibadet ettiğimiz ve meydanı süsleyen cami ise 1904 yılında, eski yapının temelleri üzerine yeniden inşa edilmiştir.
Yakın geçmişte, özellikle 2020 yılında gerçekleştirilen meydan düzenlemeleri ve çevre kazıları, bu tarihî katmanları gün yüzüne çıkaran somut ipuçları sundu. Caminin kuzey cephesinde, abdestlik ve çevre düzenlemesi çalışmaları sırasında toprak altından çıkan Horasan harcıyla örülmüş kesme taş ve tuğla duvarlar, şehirde büyük bir heyecan yarattı. Koruma Kurulu'nun titizlikle inceleyip koruma altına aldığı bu kalıntılar, 1897 depremi öncesinde ayakta olan o ilk caminin revaklı avlusuna ve müştemilatına aitti. Yüzyılı aşkın süredir toprağın altında uyuyan bu taşlar, geçmişin sessiz tanıkları olarak bugüne selam gönderiyordu.
Cami restorasyonunun başladığı andan itibaren her yerde olduğu gibi, Balıkesir sokaklarında da söylentiler hızla yayıldı. Yeraltında hazine bulunduğundan tutun da şehrin farklı noktalarına uzanan gizli tünellere, hatta yapının altında Bizans döneminden kalma eski bir kilise ya da mahzen olduğuna kadar pek çok iddia ortaya atıldı. Ancak bilimin ve arkeolojinin penceresinden baktığımızda tablo çok farklı. Ne bir altın küpü, ne de gizli bir geçit… Bugüne kadar yapılan incelemelerde bu tür efsaneleri doğrulayan hiç bir somut bulguya ve arkeolojik rapora rastlanmadı.
Aslında Balıkesir’in asıl hazinesi, toprağın altında saklı altınlarda değil, o Horasan harcın da gizlidir. 15. yüzyıldan kalma ilk caminin altı ya da dokuz kubbeli olduğu tahmin edilen o eski mimarisinin izleri, bugünkü yapının temelleri ile iç içe geçmiş durumdadır. Bizans’tan Osmanlı’ya, depremlerden yeniden doğuşlara uzanan bu katmanlı yapı, şehrin kesintisiz yaşam enerjisinin bir kanıtı.
Zağnos Paşa Camii’nin altında gizli tüneller aramaya gerek yok; zira caminin kendisi, yüzyılları birbirine bağlayan en gerçek zaman tünelidir. Camiinin avlusundan her geçişimiz de bastığımız o taşların altında, şehrin yıkılıp yeniden ayağa kalkma iradesi ve atalarımızın alın teri yatıyor. Gerçek sır da, asıl hazine de bence budur.
-*-*-
Manyas Kazak Fasulyesi
Balıkesir'in Manyas ilçesinde, özellikle Manyas Gölü çevresinde yetiştirilen, geçmişi yaklaşık 280 yıl öncesine dayanan, kendine özgü bir kuru fasulye çeşididir.
Sıradan bir kuru fasulyeden farklı olarak hem tarihi bir göçün hatırasını hem de bölgenin tarımsal kültürünü taşır.
Hikâyesi nereden geliyor?
1740 yılında Rus Çarlığı'na karşı ayaklanmaların ardından Osmanlı topraklarına sığınan Don Kazaklarından bir topluluk, Manyas Gölü kıyısındaki bugünkü Kocagöl Mahallesi'ne yerleşti.
Yanlarında kendi topraklarından getirdikleri fasulye tohumları da vardı.
Bu tohumları Manyas'ın verimli topraklarında yetiştirmeye başladılar. Zamanla çevre köylere de yayılan fasulye, bölgenin önemli tarımsal ürünlerinden biri oldu.
Don Kazaklarının torunları 1962 yılında ana yurtlarına döndüler. Ancak geride bıraktıkları tohumlar ve üretim geleneği yaşamaya devam etti.
Özellikleri nelerdir?
- Taneleri iri, iki yanı şişkin ve parlaktır.
- İnce kabukludur.
- Kolay pişer.
- Pişerken kabuğu ayrılmaz.
- Lezzetli ve yumuşak bir kıvam alır.
- Hem taze fasulye hem de kuru fasulye olarak tüketilir.
Tescil belgesinde pişme süresi 30-40 dakika olarak belirtilmiştir.
Coğrafi işaret aldı mı?
Evet. Bandırma Ticaret Odasının girişimiyle 5 Temmuz 2023 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 1401 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edildi.
Nerelerde yetiştiriliyor?
Başta Kocagöl olmak üzere Salur, Hamamlı, Kızıksa ve Akçaova çevresinde üretimi yapılıyor.
Manyas Kazak Fasulyesi'nin asıl değeri yalnızca lezzetinde değil, taşıdığı tarihtedir. Yüzyıllar önce başka bir ülkeden Anadolu'ya gelen bir avuç tohum, bugün Manyas'ın kültürel miraslarından biri olmuştur.
Bir fasulyenin bile anlatacak bir göç hikâyesi vardır.
NOT: Kilosu 300-400 liraya satılmaktadır.